Lohitzune

=**JAZZ**= musika unibertsala da, hainbat genero musikalen metaketaren ondorioz sortuaz. Jazz-a afrikar musikaren eta europakoaren harteko nahasketa bat da. XIX. mende hasieran Afrikako mendebaldeko milloi erdi esklabo eraman zituzten AEBtara. Esklabu hauek bere tribuetako kantuak eraman zituzten, eta estatu batuetan kristau-erlijioaren beste kantu batzuk ikasi zituzten. Beltzek kantu berri hauek ikasi eta bereganatu zituzten, baina izaera berezia eman zieten.
 * Jazz**-a, Estatu Batuetan XlX. mendeko bukaeran sortu zen

Garai hiotan jazz-aren musika era zaharrak sortu ziren: **//work songs//** eta **//negro spirituals//**. //Work songs// edo laneko abesti errazak dira. Afroamerikarrek abesti horiek kantatzen zituzten Estatu Batuetako hegoaldean, lan oso gogorrak egiten zituztenean. Langileok bakarka nahiz taldeka abes zitzaketen kanta haiek. Kantu afrikar hauek oraindik bizirik diraute, kartzelako preso beltzek kantatzen baitituzte.

//Negro spirituals// melodia eta himno erlijiosoak dira, zuriei ikasiak. Beltzek erritmo afrikarrez hornitu zituzten. Hala, musika kantatuaren mota berezia sortu zuten. Gospel songs edo ebanjelioko kantak izpiuritual beltzen aldaki modernoak dira. Blues-a, 1865 eta 1870 bitartean sortu zen. Esklabotasuna bukatu zenean aurreko bi era musikalal, kanta erlijiosoekin elkartu ziren. Bi oinarriok batzearen ondorioz, blues era sortu zen. Era berri honetatik zuzenean sortu zen jazz-a.

Hobeto ulertzeko eskema hau duzue:



XIX. mendearen azken urteetan, Estatu Batuetako hegoaldeko eta mendebaldeko hiri askotan sortu ziren Jazz-eraino eraman gintuzten lehenengo estilo musikalak. Hala ere, New Orleansen jazzak indar asko izan zuen. Izan ere, hiri honetan, Mississippi ibaiaren ahoa eta merkataritzako portu handiak daude eta bertako biztanlerik gehienak beltzak dira. Jazz (edo jass, hasieran idazten zen bezala) hitza, musika honen izen bezala, 1910ean agertu zen eta ezagun 1917an egin zen, zuriez osatutako New Orleanseko Original Dixieland Jazz Band orkestra bere iragarki eta diskoetan hura eman zuenean. New Orleans oso garrantzitsua izan zen Jazz-arentzako emen jaio baitzen Jerry Roll Morton. Jerry Roll jazz-aren lehenengotariko musikari bat izan zen. Orduan oso famatuak ziren Buddy Bolden eta King Oliver jazz taldeak. Musikariak etengabe joan ziren iparraldera lan bila, Chicagora batez ere. Bertan grabatu bai ziren jaaz-arenn diskorik ospetsuenak. Jazz-a gero eta ospetsuagoa egiten zen. Hurrengo urteetan jazza-tik datozen beste estilo batzuk sortu ziren. Hala nola: Ragtime,swing,cool, free jazz, funki jazz.....

**Jazz-ean haimbat instrumentu erabiltzen dira:**
Hala ere jazz-aren lehengo urteetan saxofoia ez zen erabiltzen. Baina 1920. urtean saxofoia erabiltzen hasi zen. Famatua izaten hasi zen jazz talde ospetsu batzuk erabiltzen zituztelako. Hala nola Sidney Bechet, Bud Freeman eta Gene Sendric. Hainbat saxofoi mota daude baina Jazz-ean 3 erabiltzen. dira batez ere: -**Saxso tenorea** -**Saxo Baritonoa** -**Saxo altua**
 * Saxofoia:** Jazz-eko instrumentu garrantzitsuenetarikoa da. [[image:http://t1.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcS2wqfPYs7TG3Pw-Y1p7TBV4hQB08H-YHd9endgXogzzVuVoNVq width="287" height="199" align="right"]]

jatorriz militarra da, asko erabiltzen baitzen armadako joaldi desberdinak egiteko. Metalezkoa da eta batetik hodi mehe bat du, forma errektangularreko buelta oso bat ematen duena, eta azkenean enbutu baten modura zabaltzen da, kanpaia deitzen dena osatuz. Hiru balbula ditu eta balbuletan pistoi batzuk malguki bidez mugitzen dira eta nola zapaltzen den kontu, hodi barruko aireari bidea ireki ala itsi egiten diote, horrela soinu desberdinak sortuz. Sinu argi eta disdiratsua du. Ozen jo ezkero soinu sarkorra du eta orkestrako instrumentuen gainetik entzuten da. Jazz-ean trompeta oso garrantzitsua izan da beti. Hasieran oso garestia zenez cornetak erabiltzen zituzte.
 * Tronpeta:** Metalezko instrumenturik zaharrenetako bat da. Instrumentu hau



**Pianoa**: Ha ri kolpatuzko tekla instrumentua da. 85 tekla txuri beltz ditu. Pianoa, funtsean, kutxa batean sartutako harpa bat da, sokaz hornitua eta bibrazioak handitu egiten dituen erresonantzi kaxa bat duena. Hariak altzairuzkoak dira, luzera eta diametro desberdinekoak eta erresonantzi kaxan ilaran ipiniak daude. Pianoa Klasizismoan hasi zen erabiltzen (Haydn eta Mozart) eta erromantizismoan instrumentu garrantzitsuenetakoa izan zen (Beethoven). Hariak kokatuta dituzten moduaren arabera bi piano mota daude: kolazkoa eta bertikala. Hasieran ez zen erabiltzen baino gero asko erabiltzen hasi zen. Billy Taylor jazz pianista oso famatua izan zen.

Kontrabaxua:
Sokazko instrumentuen familiako grabeena da. Duen neurriagatik lurrean eusten zaio eta zutik dagoela jotzen du musikariak. Gaur egun, kontrabaxua garrantzi handikoa dugu jazz musikan eta arkua erabili baino, hariak punteatuz edo egurraren aurka kolpatuz jotzen da. Jazz-ari erritmoa ematen dio. Pop Foster kontrabaxu oso garrantzitsua izan zen.

Jazz-a hasi zenean ez zen asko erabiltzen. Hasieran ez zen instrumentu bat bezala erabiltzen baizik eta "beat" markatzeko. Gero gehiago erabiltzen hasi zen. Zutty singleton jazz-eko lehengotariko bateri jotzailea izan zen.
 * Bateria:**

**Jazz-aren historioan zehar jazz jole oso ospetsuak egon dira:**
(Chicago, 1890 � New York, 1971) 18 urte zituelarik Kid Orly bandan sartu zen. 1922. urtean Chicagora joan zen eta Credle Jazz Band-an sartu zen. Orduan King Oliverrek zuzentzen zuen banda hori. 20. Hamarkadan bere lehen diskak grabatu zituen. Bere bizitza osoan 100 LP saldu zituen. Jazz munduan musikari ospetsuenekin jo zuen: Earl Hines, Ella Fitzgerald, Duke Ellington.
 * Luis Amstrong**: Tronpetajole eta abeslari ospetsua izan zen

La vie en rose bere abesti famatuenetako bat da:

media type="youtube" key="8IJzYAda1wA" width="425" height="350"

K**ing Oliver:**Konpositore eta jazz-ako orkestra-zuzendari estatubatuarra (New Orleans, 1885 � Savannah, 1938). Jazz-aren aitzindari izan zen eta New Orleans izeneko estiloa ezagutzera eman zuen.

Bere abestietako bat:

media type="youtube" key="T2QEBshAQ68" width="425" height="350" (Washington Hiria, 1899ko apirilaren 29a � New York, 1974ko maiatzaren 24a) inoizko jazz musikaririk garrantzitzuenetarikoa izan da. 1927tik 1945era bere ospea gorenera iritsiko da eta, berrogei garren hamarkadan, bakarlari eta musikari hoberenak edukiko ditu bere orkestran. Baina, bigbanden erorketa gertatzean arazo ekonomiko larriak edukiko dituzte, hala ere, bere orkestra disolbatzen ez duen musikari bakarrean bilakatuko da. 1955ean, bere bandara musikari ospetsuak etorriko dira berriz eta Newporteko Jazz jaialdira gonbidatuko dute. Gau hartan Duke Ellingtonek 1937an konposatu zituen bi obra aurkeztuko ditu: �Diminuendo in Blue� eta �Crescendo in Blue�, hurrengo eguneko prentsa guztiak dukeren kontzertuaz mintzatu ziren �Duke itzuli da � esanez. Handik aurrera kontzertuak eman zituen mundu guztian zehar, 1974an minbiziak hil zuen arte. Bere abestietako bat: "Take the A train"
 * Duke Eillington:** Edward Kennedy "Duke" Ellington[[image:http://www.musicopolis.es/wp-content/uploads/images//duke-ellington.jpg width="330" height="228" align="right"]]

media type="youtube" key="cb2w2m1JmCY" width="425" height="350"



13 urtekin jotzen asi zen. Gazte hil zen, 34 urterekin, alkoholismoak jota.
 * Charlie Parker:** Charlie Parker, //"The Bird"//(Kansas City, Kansas, 1920ko abuztuaren 29a � New York, 1955eko martxoaren 12a) jazz musikaria izan zen, saxofoi jolea. "Bebop" estiloan nabarmendu zen, Dizzy Gillespierekin batera.

Summertime bere abestietako bat: media type="youtube" key="j1bWqViY5F4" width="425" height="350"

media type="youtube" key="__OSyznVDOY" width="425" height="350" media type="youtube" key="NBQkHTPV_C8" width="425" height="350" media type="youtube" key="Gsz3mrnIBd0" width="425" height="350"
 * Hemen dituzue jazz abesti batzuk:**

[] []
 * Bibliografia:**