Ane+Latasa

GOSPEL
 * Gospel**a Estatu Batuetako eliza afroamerikarretan jatorria duen musika estiloa da eta 1930 hamarkada inguruan oso ospetsua izan zen. gutxi gora behera, XVIII. mendean sortu zen. //Godspell// izan zen jatorrizko hitza eta horrela deitzen zen kantu ebanjeliko bat zelako, izan ere, "Jainkoaren deiadarra" esan nahi du, horregatik, kantuen letrek kristau biziaren baloreak adierazten dituzte.

Gospela kantu ebangeliko bat zen, gendea Jainkoari hurbiltzen languntzenko. Letrek, bizitzaren kristau baloreak islatzen dituzte.

Zurien eta beltzen arteko bereizketa indartsua AEB-an, gospeleko bi adarrak ere bereiztuak mantendu ditu, nahiz eta bereizketa hau erabatekoa ez izan. Gainera bereizketa hau azkeneko mende erdian gutxitu egin da. Nahiz eta gospela fenomeno estadounidense bat izan, mundu osoan zabaldu egin da.

Gospel musika koro batekin osatzen dena da, gainera armonia handiaz aritzea bere ezaugarri nagusia da. Euren azpigeneroen artean aurki ditzakegu //"Traditional Gospel"//a, //"Reggae Gospel"//a eta //"Gospel Rap"//a, besteak beste. Edozein modutan, hainbat azpigenero dago gospel esanda eta gaur egungo edozein erritmori deitzen zaio Gospel, eta eliza ebanjelikoak denak onartzen ditu.

Gospeleko lehenengo izarra Rosetta Tharpe abeslari, gitarrista eta konpositorea izan zen POP-aren aparizioan 1930. urtean, eta fama horretan jarraitu zuen 1940. urterarte ehundaka jarraitzaileekin.

Interprete batzuek, elizen barruan ez ezik, tabernetan ere kantatzen dituzte gospel abestiak, eta Aretha Franklin adibide argi bat da, berak bai erlijio abestiak, bai abesti sekularrak kantatu izaten zituelako. Europan ere badaude gospel talde batzuk, ezagunen artean daudenak " Dublin Gospel Choir //, Irlandako zeltiar estiloko gospela eta " Gospel Carlit " Bartzelonan.//

media type="youtube" key="UnBZ4DNkjSg" width="509" height="420"

GOSPEL MOTAK:

Gospel mota ezberdinak auki ditzakegu:

TRADIZIONALA: Estatu Batuan ematen dena d, eta normalean koro batek interpretatzen du, solista bakar batek edo gehiago izan ditzakeena, eta gehienetan kapelara dohazen koroekin.

GOSPEL BELTZA: Kantu espiritualean datza, afrikar erritmoarekin. Koroak oso ugariak dira, lirikak koristen txaloen eta mugimendu ritmiko batez laguntzen dira.

GOSPEL CHOIR: Gospel mota honek, energia handizkoa da, tradiziozko estiloekon eta beste estiloko batzuekin, adibidez, funk eta blues.

SCRIPTURES: Gospela testu erlijiosoek hilo musikal batez lagunduta, edo ez, lagunduta agertzen da. Zati abestuak edo koroaren agerpena, oso eskasa da. Gospel mota honetako abeslari famatuetako batzuk, J.M Gates edo Moses Mason dira.

ERABILTZEN DIREN INSTRUMENTU NAGUSIAK:

AHOTSA

TXALOAK

ORGANOA:

Organoa (grezieratik //όργανον//, //organon//, "//organoa, tresna, lanabesa//") teklatuzko musika tresna bat da. Soinuak luzera ezberdinetako hodietatik (milimetro gutxi batzuetatik zenbait metrorarte neur dezaketenak) airea pasaraziz sortzen dira. Haizezko musika tresna bezala sailkatua dago teklatuzko musika tresnen kategorian, baita intsuflatutako haizezko azpikategorian ere, akordeoia eta armonioarekin batera. Erregistro edo soinu ezberdinak ditu, hauen tinbrea, soinua sortzeko mekanismo, materiala, tamaina edo formaren araberakoa izango delarik. Eskuekin jotzeko teklatu bat edo gehiagorekin jotzen da, baita oinekin jotzeko beste batekin ere, pedalez osatua dagoena. Erregistro ezberdinak, jotzailearengandik gertu dauden botoi edo palanka batzuen bidez abiarazten dira. Organoaren hodiak ilaratan antolatuak izaten dira, neurriaren arabera; haietatik haizea igaroarazten denean soinu egiten du; haizea baliabide mekanikoz edo elektrikoz eragiten da. Organoak teklak eta pedalak ditu, eskuez eta oinez jotzen direnak, eta haizearen zuloak ireki edo ixten dituzten balbulei teklen mugimendua transmititzen dien mekanismo bat ere badu. Esan bezala, hodiak sailetan edo errejistroetan antolatuak daude, eta horiei esker soinuaren tinbrea eta indarra alda daiteke.

PIANOA:

Bi motatako piano daude: Itsas-pianoa: Hariak posizio horizontalean daude bertan, baita erresonantzi kaxa ere. Piano horien 1 000 000 baino gehiago balio ahal dute. Piano bertikala: Hariak posizio bertikalean daude, pianoaren izenak adierazten duen bezala.
 * Pianoa ** hari kolpatuzko tekladun instrumentua da. Pianoaren aitzindaria Bartolomeo Cristoforik asmatutako klabikordioa da. Berak emandako izena // gravicémbalo col piano e il forte // izan zen, "(soinu) apal eta fuertedun klabezina" esan nahi duena euskaraz. Ez dago oso zehatz esaterik noiz sortu zuen instrumentu hau; baina, bere patroi izandako Medici familiaren inbentario batek, 1701 urtekoa, lehenengotarikoa izan daitekeen instrumentu baten existentzia erakusten du.

PANDEROA:

Euskal Herrian oso ezaguna dugu eta haren erabilpena oso zabalduta dago, sarritan trikitiarekin batera. Lehenengo aipamen idatziak XVI. mendekoak dira, Aita Donostiak jasotakoak. Hemendik at, // "tambour de basque" // eta // "tamburello basco" // izenak ere hartu izan ditu.
 * Panderoa ** perkusiozko musika tresna membranofonoa da, esku eta atzamarrekin jotzen dena.

GOSPEL ABESLARI BATZUK:

ROSETTA THARPE:

1915ko martxoaren 20an jaio eta 1973. urteko urriaren 9 an hil egin zen. Baitaere, Sister Rosetta Tharpe izenaz zen ezaguna. Gospelaren aitzindaria izan zen, eta fama AEB lortu zuen 1930-1940. urteetan lortu zuen beren abestien letra espiritualei esker eta rock and roll-az jarraituak zeudelako. Lehen gospel izarra zen eta benetazko "soul sisiter" izenaz ere ezaguna da.

media type="youtube" key="JeaBNAXfHfQ" width="509" height="420" align="left"



YOLANDA ADAMS:

1961ko abuztuaren 27an jaio zen: Abeslari ebangeliko amerikarra, aktriz eta radioan parte hartzen du. Estatu Batuetan. 1991. urtetik 2009. urterarte 4,5 milioi diko saldu zituen. 2009ko abenduaren 11an, Billboard Magazinek, haurreko hamarurtrko, artista ebangeliko hoberena izendatu zuen. Eskutitz berean, El Valle Bajo, beste disken sartean, albun ebangeliko hoberena izendatu zuen.

media type="youtube" key="nuBhAQNFgXM" width="507" height="419" align="left"





ARETHA LOUISE FRANKLIN:

Aretha Louise Franklin (Memphis, Tennessee, 1942ko martxoaren 25a - ) abeslari estatubatuarra da. Detroit hirian hazi zen. Gospel, soul eta R&B estiloak landu izan ditu, oso kantari ezagun eta entzun bilakatuz. Izan ere, "Soularen Erregina" izena ipini diote. Apaiz baten alaba izanik, aitaren elizako abesbatzan abestu zuen txikitatik. Elizan entzun zuen gospelak eragin handia izan zuen bere kantatzeko eran. Hamalau urte zituela grabatu zuen bere lehenengo diskoa, aitaren meza batean. 1960an, bakarkako karrera hasi zuen, //Columbia// konpainiarentzat lan egiten.Soul edo rhythm and bluesko gai ezagunen bertsio asko egin zituen hasieran: //Today I Sing The Blues//, adibidez, kalitate eta arrakasta handikoak batzuk, apalagoak besteak. 1966an, //Atlantic// konpainiarentzat hasi zen lanean, eta urtebete geroago, arrakasta beteko lehenengo //single//-a argitaratu zuen: //I Never Loved a Man//. Berehala,//Respect// grabatu zuen, Estatu Batuetako zerrendetan aurreneko lekua lortu zuena. Senarrarengandik bereizteak eragin zion krisia gainditu ondoren, 1970eko hamarraldian hainbat album grabatu zituen //Live at Fillmore West// (1971), //Young, Gifted and Black// (1971), pop musikan eta rhythm and blues-en oinarrituta betiere. 1980tik aurrera //Arista// konpainiarentzat hasi zen lanean. 1981ean //Love All The Hurt Away// albuma grabatu zuen, eta urrezko diskoa lortu zuen ostera//Jump To It// abestiarengatik. Baina hamabost lan urteko diskorik arrakastasuena //Who's Zoomin' Who// disko luzea izan zuen, Narada Michael Waldenekekoitzia. Disko hartatik arrakasta handiko lau single atera ziren gero, gazteen artean ere zabaldu zirenak. Handik hara, han-hemenka aritu zen, Annie Lennoxekin batera //Sisters are Doing it for Themselves// abestuz, George Michaelekin batera //I Knew You Were Waiting// abestuz, eta The Eurhytmics taldearekin kantatuz. 1987an, gospel abestien album bikoitza grabatu zuen aspaldiko partez, //One Lord, One Faith, One Baptism//, bere aitaren elizan. Sari asko irabazia da, Grammy saria, besteak beste. Azken urteetako lanak: //Through The Storm// (1989); //What You Get Is What You Sweat// (1991); //A Deeper Love// singlea (1994), arrakasta handikoa; eta //A Rose Is Still a Rose// (1998).

media type="youtube" key="btxrlc2-Nhw" width="509" height="420"