Nereak



=**// JAZZ MUSIKA //**=

==== Jazz-a, XX. mendeko musika unibertsala, hainbat genero musikalen metaketaren ondorioz sortzen da. Europan asmatutako mendebaldeko metodo instrumental, harmoniko eta melodikoak eta Afrikako musika tradizionala batzen dira jazz-ean. ====

JATORRIA
==== XIX. mende hasierarako Afrikako mendebaldeko milioi erdi esklabo eramanak ziren AEBtara. Beren tribuen kantikak eraman zituzten. Gero, gizaki zuriak ebanjelizatu zituela eta, kristau-erlijioaren beste kantu batzuk jaso zituzten. Beltzek kantu berriok ikasi eta bereganatu zituzten, baina izaera berezia eman zieten. Garai biotan jazz-aren musika era zaharrak sortu ziren: work songs eta negro spirituals. Work songs edo laneko abestiak kantu errazak dira. Jopu afroamerikarrek abesti horiek kantatzen zituzten Estatu Batuetako hegoaldean, lan gogorra arintzeko asmotan. Langileok bakarka nahiz taldeka abes zitzaketen kanta haiek, eta bakarlariak call and response-ko (deia eta erantzuna) sekuentzia hartzen zuen. Kantu afrikar-afrikarrok oraindik bizirik diraute, kartzelako preso beltzek kantatzen baitituzte. Negro spirituals edo izpiritual beltzak melodia eta himno erlijiosoak dira, zuriei ikasiak. Beltzek erritmo afrikarrez hornitu zituzten. Hala, musika kantatuaren mota berezia sortu zuten. Gospel songs edo ebanjelioko kantak izpiuritual beltzen aldaki modernoak dira. Kantotara aro berriko hinmo herrikoiak biltzen dira. Blues -a. Mende bi pasatxo geroago, 1 865  eta 1870 bitartean, sezesio-gerra bukatu eta esklabotasunaren abolizioa aldarrikatuta, aurreko bi era musikalen oinarriak ziren zapalkuntza- eta arrangura-sentimendua eta kanta erlijiosoak elkartu ziren. Bi oinarriok batzearen ondorioz, blues era sortu zen. Era berri honetatik zuzenean sortu zen jazz-a. ====

-Swing-a (zabua) da jazz-aren ezinbesteko abiadura. Biko edo lauko konpasen aldi ahulen azentuaziotik sortua da.
====-Bat-batekotasuna. Oinarrizko gaiaren melodia-lerroa, haren harmonizazioa aldatu gabe, nork bere erara eta bat-batean berriro sortzean datza osagai hau. Inprobisazioa xumea bada eta gaia errazki ezagutu ahal bada, parafrasia gertatzen da.Free jazz delako era berriko estiloan, inprobizazioa ez da horizontala (meleodia-lerroarena) bakarrik, baita bertikala (harmonizazioarena) ere. ==== ====-Blue note-ak. Jatorri afrikarreko blues-aren ,eladiako bi nota aldakor (III. eta VII. graduak) dira. Afrikar beltzek, tonuerdirik gabeko eskala pentatonikoetan oinarritutako melodiak baitzituzten. Europako musikaren tonuerdi biko eskal diatonikoak hartu zituzten. Eskala pentatonikoak bost tonukoak dira; eta diatonikoak, zazpi soinukoak. Kantariak edo joleak halako anbiguotasun batez hornitzen ditu hainbat inflexioren bitartez. Hori dela eta, nota horiek aldakorrak dira, ohiko notak ez bezala. Blues note-ak blues-etik badatoz ere, gaur egun jazz-eko inprobizazio orotan erabiliak dira. ==== ====-Sonoritateak eta esaldiak. Jazz-aren osagarri da, beltzena. Giza ahotsaren adierazkortasuna da, Estatu Batuetako hegoaldeko beltzek Europako melodietara eta instrumentuetara pasatako hizkerarena. Jazzman guztiek beren sonoritate eta esaldiera berezia bilatzen dute, eta, aurkitutakoan –interpreterik onenen kasuan-, beraien ekitaldiak nahastezinak dira jazz-az dakienarentzat. ==== ====-Biko eta lauko konpasak. Zuzendariak musikariei jotzen hasi aurretik esaten die konpasaren zein aldi hartu behar duten. ==== ====-Syncopation. Sinkopen erabileraz esaten da. Sinkopak cake walk eta ragtime estiletatik datoz, zeinen erritmoa oso sinkopatua baitzen. ====

INSTRUMENTUAK
Bandurria, Saxofoia, Tronpeta, Pianoa, Tronboia eta Kontrabaxua

**EUSKAL HERRIKO JAZZ JAIALDIAK**

ABESLARI FAMATU BATZUK

 * Louis Armstrong:** Louis Daniel Armstrong (New Orleans, 1901eko abuztuaren 4a - 1971ko uztailaren 6a) jazz musikari estatubatuarra. Kantari eta tronpeta-jole bikaina izan zen eta munduko jazz-musikari garrantzitsuenetarikoa. Armstrong jazz-en historiako musikaririk berritzaileenetako bat izan zen, eta jazz musikaririk ezagunena. Jazz musika transformatu egin zuen bere nortasun eta trebeziari esker. Sormena, originaltasuna eta inprobisatzeko gaitasuna izan ziren bere ahalmen nagusiak.

media type="custom" key="23209764"

**Billie Holiday:** (Baltimore, 1915 - New York, 1959) ingelesezko jazz-kantaria izan zen, jazz modernoko kantaririk ospetsuen eta eragileena. Bere deitura artistikoarekiko hitz-jokoa den izenaz ere ezagun zen: Lady Day. <span class="apple-converted-space" style="background-color: white; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;"> Kantagaia bere egiteko modu erabat pertsonal eta hunkigarria zuen ezaugarririk aipatuena.

media type="custom" key="23209752"

<span style="background-color: white; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">**Ella Fitzgerald:** (Newport News, V <span style="color: black; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt; text-decoration: none;">irginia <span style="background-color: white; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">, 1917ko apirilaren 25a - Beverly Hills, Kalifornia, 1996ko ekainaren 15a) abeslari estatubatuar eta afroamerikar handia izan zen. Jazz estiloa landu izan zuen batez ere, 1934tik 1993 arte luzatu zen bere musika ibilbide luzean.

<span style="background-color: white; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">media type="custom" key="23209744"